Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Swobodny przepływ pracowników, obok swobody przepływu towarów i kapitału oraz świadczenia usług, jest jednym z fundamentów rynku wewnętrznego UE/EFTA.

Przepisy o swobodnym przepływie pracowników uprawniają do:

  • poszukiwania pracy w innym państwie członkowskim,
  • podejmowania pracy w innym państwie członkowskim bez konieczności uzyskania pozwolenia na pracę,
  • zamieszkania w innym państwie członkowskim ze względu na pracę,
  • pozostania w innym państwie członkowskim nawet po zakończeniu stosunku pracy, o ile spełnione są warunki określone prawem UE,
  • traktowania na równi z obywatelami danego państwa członkowskiego w zakresie dostępu do zatrudnienia, warunków pracy oraz przywilejów socjalnych i podatkowych.

Obywatele polscy mogą podejmować pracę w państwach UE lub EFTA bez konieczności uzyskania pozwolenia na pracę.

Mobilność zawodowa umożliwia skuteczniejsze wyjście z bezrobocia, poprzez zmianę zawodu, bądź miejsca zamieszkania, w celu podjęcia pracy. Gotowość do zmiany pracy lub miejsca zamieszkania jest szczególnie istotna w przypadku zawodów, na które jest niewielkie zapotrzebowanie na rynku pracy.

Komisja Europejska monitoruje mobilność na wewnętrznym, europejskim rynku pracy. Raport prezentuje dane statystyczne 2014 r, dotyczące mobilności zawodowej w krajach UE/EFTA z uwzględnieniem obszarów przygranicznych. Można w nim przeczytać że:

  • w 2014 r. było 11,3 miliona pracowników w wieku produkcyjnym w krajach UE/EFTA z czego 8,3 miliona osób to osoby bezrobotne lub poszukuje pracy z czego 1,6 miliona osób to pracownicy przygraniczni (ludność UE/EFTA to około 530 milionów)
  • w UE/EFTA 12,5 miliona osób w wieku produkcyjnym to osoby migrujące,mieszkające poza krajem pochodzenia na terenie UE/EFTA
  • w 2014 r. głównymi krajami zamieszkania dla osób migrujących wewnątrz UE/EFTA to: Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania, Włochy, Szwajcaria i Francja
  • 56% migrantów to: Rumuni, Polacy, Włosi, Portugalczycy oraz Niemcy
  • obserwowana jest tendencja zmniejszania się migracji w kierunku wschód-zachód a zwiększa się migracja południe-północ, następuje zwiększenie przypływów osób i zmniejszenie odpływu osób z Bułgarii, Rumunii jak i obywateli Hiszpanii i Włoch. Obserwuję się także zmniejszenie przypływów osób z krajów Europy Wschodniej a zwiększenie przyjazdów osób z Grecji, Hiszpanii, Włoch,, Portugalii i Cypru
  • widoczna jest tendencja wzrasta migracja powrotna do krajów przyjętych do UE w 2004 r. tendencja ta sukcesywnie się zwiększa od 2008 r., w 2013 r. migracja powrotna stanowiła 25% przepływów na poziomie UE, w niektórych krajach – Łotwa, Polska, Estonia, Portugalia, Litwa i Rumunia – powrotna migracja wzrosła powyżej 50%, w Rumunii nawet do 90%
  • z 8,3 miliona bezrobotnych i poszukujących pracy w UE/EFTA, 4,3 miliona osób wróciło do swoich krajów zamieszkania w 2004 r.
  • co 3 migrujący wśród osób powracających zamieszkiwał w Wielkiej Brytanii, a co piaty zamieszkiwał w Niemczech
  • w ostatnich latach coraz bardziej ważnym krajem docelowym dla migrantów staje się Belgia, Austria i Szwajcaria
  • w krajach UE/EFTA oprócz Danii, Malty i Islandii – obserwowany jest odpływ obywateli tych krajów w 2013 r., kraje Europy Południowej (oprócz Włoch), Irlandia, Polska, Rumunia, Bułgaria oraz Chorwacja notują negatywny bilans migracji. Największe przypływy nastąpiły w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Szwecji i Szwajcarii
  • migranci przybywający do danego kraju na ogół są młodsi od jego obywateli – 56% przyjeżdżających to osoby 15-35 lat, podczas gdy procent obywateli w danym kraju to 33%. Jednakże obserwuje się niewielkie zmniejszenie migracji osób młodych w porównaniu ze starszymi w porównaniu do 2010 r.
  • poprzednie wyniki badań wskazywały mobilność zawodowa wśród wysoko wykształconych osób zwiększa się bardzo mocno od początku kryzysu ekonomicznego. Obecny raport potwierdza tę tendencję, jednak pokazuje, że udział wysoko wykształconych osób pozostaje na podobnym poziomie: 44% w 2012 r. i 43% w 2014 r., jednak wciąż pozostaje na wysokim poziomie w porównaniu do 26% w 2008 r.
  • notowane są różnice w strukturze zatrudnienia – poszukujący pracy i bezrobotni z krajów obecnych w UE od 2004 r. są w większym stopniu zatrudniani w stanowiskach wymagających mniejszych kwalifikacji i kompetencji w porównaniu z obywatelami kraju docelowego, chociaż posiadają podobne kwalifikacje. Z drugiej strony migranci z krajów tzw. "starej UE" w większym stopniu są zatrudniani na stanowiska bardziej wymagające niż obywatele tych krajów
  • badania wskazują na trend zmniejszenia się wskaźnika samozatrudnienia przed i po upływie okresów przejściowych. Swobodny dostęp do rynku pracy wskazuje na zmniejszanie się udziału samozatrudnienia z udziałem krajów obecnych w UE od 2004 r. szczególnie w Austrii, Niemczech i Belgii, chociaż nie wszędzie. Wyjątek stanowią kraje: Hiszpania, Włochy i Wielka Brytania
  • raport wskazał, że utrzymanie ograniczeń w dostępie do rynku pracy w Niemczech i Austrii do 2014 r. nie wpłynęło znacząco na przypływ osób w tych krajach, znaczący wzrost przypływu osób nastąpił od 2009 r do 2013 r.
  • w 2014 r. funkcjonowało 1,6 miliona pracowników przygranicznych co stanowiło około 6% populacji UE/EFTA
  • większość prac przygranicznych wykonywana na terenie tzw. "starych krajów UE" głównie na terenie Niemiec, Austrii, Luksemburga, Holandii i Szwajcarii, liczba pracowników przygranicznych mieszkających w "starych krajach UE" (ok. 632 tys.) i pracujących w tych krajach jest porównywalna do liczby pracowników przygranicznych z krajów obecnych w UE od 2004 r. i pracujących w "starych krajach" (500 tys.), jednak pracowników przygranicznych z nowych krajów i pracujących w UE/EFTA jest znacznie mniej (67 tys. osób). Większość pracowników przygranicznych pochodzi z Francji, Niemiec, Słowacji i Belgii
  • poziom prac przygranicznych znacząco wzrósł w ciągu ostatnich 10 lat, głównie w związku z przyłączeniem krajów do UE

Mobilność zawodową wspierają także programy, ogłaszane przez Komisję Europejską. Są to ukierunkowane, na określone grupy poszukujących lub bezrobotnych, programy, które pomagają pracownikom znaleźć pracę w innych państwach UE/EFTA z wykorzystaniem unijnego wsparcia finansowego.

Twoja pierwsza praca z EURES – to unijny program mobilności zawodowej, który ma ułatwić młodym ludziom znalezienie pracy, a pracodawcom znalezienie pracowników. Program obejmuje osoby w wieku 18-30 lat. Informacje na temat programu dostępne są na portalu EURES.

Reaktywacja – wewnątrzunijny projekt na rzecz mobilności osób bezrobotnych powyżej 35 lat / Preparatoryaction: Reactivate – Intra-EU jobmobilityscheme for unemployedover 35 – Nabór wniosków do programu ukierunkowanego na przywracanie do pracy na wewnątrz unijny rynek pracy osób bezrobotnych powyżej 35 lat, został ogłoszony w kwietniu 2016 r.

Wyniki naboru nie są dotychczas znane. Grant w ramach ww. naboru zostanie przeznaczony na bezpośrednie dofinansowanie kompleksowych działań aktywizacyjnych dla osób powyżej 35 lat, szczególnie długotrwale bezrobotnych oraz dla pracodawców.